Odchów cieląt – trawienie. Podstawowe informacje

Prawidłowe trawienie mleka u cieląt zależy od naturalnego mechanizmu ssania, produkcji śliny oraz prawidłowej pracy bruzdy przełykowej.

Naturalny mechanizm pobierania mleka przez cielę

Układ trawienny cielęcia jest przystosowany do powolnego przyjmowania mleka bezpośrednio od krowy. Podczas ssania usta cielęcia wywierają jednocześnie ciśnienie dodatnie (nacisk) oraz ujemne (ssanie) na strzyk.

To mechaniczne działanie stymuluje uwalnianie oksytocyny, hormonu odpowiedzialnego za wypływ mleka z gruczołu mlekowego. Warto podkreślić, że oksytocyna nie powoduje samoczynnego wycieku mleka – kanał strzykowy musi zostać fizycznie otwarty.

Dzięki temu cielę połyka jedynie niewielkie porcje mleka. Przełknięcie 1 litra mleka zajmuje zwykle od 4 do 5 minut, co ma kluczowe znaczenie dla dalszego trawienia.

Dlaczego powolne ssanie jest tak ważne?

Kontrolowany, wolny przepływ mleka powoduje szereg korzystnych procesów:

• intensywną produkcję śliny,
• ochronę dróg oddechowych przed zachłyśnięciem,
• zamknięcie bruzdy przełykowej i ochronę żwacza przed mlekiem,
• prawidłowe tworzenie skrzepu w trawieńcu (abomasum).

Mieszanina mleka i śliny o niemal neutralnym pH trafia do kwaśnego abomasum, gdzie powstaje kremowy skrzep. Laktoza zostaje wchłonięta do krwiobiegu, natomiast „bezcukrowy” skrzep przechodzi dalej do jelit, gdzie zachodzi wchłanianie składników odżywczych.

Przy prawidłowym funkcjonowaniu układu trawiennego u 14-dniowych cieląt ponad 90% laktozy jest wchłaniane już w abomasum. Efektem jest lepsze wykorzystanie paszy i wyższe dzienne przyrosty masy ciała.

Produkcja śliny – klucz do zdrowia cieląt

Ślina odgrywa fundamentalną rolę w trawieniu i odporności cieląt. Proces trawienia rozpoczyna się właśnie w jamie ustnej. Ślina zawiera enzymy zapoczątkowujące trawienie, w tym przedżołądkową lipazę, niezbędną do rozkładu tłuszczów.

Ślina ma odczyn zasadowy (pH ok. 8,2), natomiast mleko pH ok. 6,7. Po zmieszaniu powstaje roztwór o pH zbliżonym do obojętnego. Dla porównania – przed karmieniem pH abomasum wynosi około 5,6.

Podczas ssania mleko i ślina tworzą mieszaninę o pH ok. 7,5. Po kontakcie z kwaśnym środowiskiem abomasum dochodzi do powstania prawidłowego skrzepu mlecznego.

Ślina a odporność – laktoferyna i laktoperoksydaza

Przy kontrolowanym ssaniu produkowana jest duża ilość śliny, bogatej w substancje bioaktywne, takie jak laktoferyna i laktoperoksydaza.

Laktoferyna to jedno z kluczowych białek przeciwdrobnoustrojowych. Odgrywa istotną rolę w odpowiedzi immunologicznej, hamuje rozwój bakterii i wspiera naturalne mechanizmy obronne cieląt.

Laktoperoksydaza (LP) jest naturalnym enzymem obecnym w ślinie, siarze i mleku. Jej działanie polega na utlenianiu enzymów niezbędnych do metabolizmu bakterii, co ogranicza ich zdolność do namnażania się. Mniej bakterii oznacza zdrowsze cielęta i mniejsze ryzyko problemów trawiennych.

Bruzda przełykowa – ochrona żwacza przed mlekiem

Bruzda przełykowa to zakrzywiony mięsień znajdujący się u podstawy przełyku. Jej zadaniem jest skierowanie mleka bezpośrednio do abomasum, z pominięciem żwacza, siatkówki i ksiąg.

Naturalne ssanie, połączone z odpowiednią pozycją głowy cielęcia, powoduje zamknięcie bruzdy przełykowej i utworzenie „rurki”, którą mleko trafia bezpośrednio do trawieńca.

Podczas pobierania wody z koryta lub pasz stałych bruzda przełykowa pozostaje otwarta, a pokarm trafia do żwacza, gdzie podlega fermentacji.

Mleko w żwaczu – poważne zagrożenie

Zbyt szybki przepływ mleka może zaburzyć funkcjonowanie bruzdy przełykowej i doprowadzić do przedostania się mleka do żwacza. Tam mleko ulega fermentacji, co prowadzi do nadmiernego wytwarzania gazów (wzdęcia) oraz kwasu mlekowego.

Powstaje wówczas kwasica, która uszkadza błonę śluzową żwacza, wywołuje stan zapalny i zaburza tworzenie skrzepu w abomasum.

Znaczenie prawidłowej wysokości karmienia

Oprócz mechanizmu ssania niezwykle istotna jest także odpowiednia wysokość karmienia. Umieszczenie smoczków lub karmników na wysokości wymion, czyli około 60–65 cm, pozwala cielętom przyjąć naturalną pozycję i sprzyja prawidłowemu zamykaniu bruzdy przełykowej.

To prosty, ale bardzo skuteczny element profilaktyki problemów trawiennych w odchowie cieląt.